گفتگوهای پیامبر اکرم و ائمه اطهار با یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و مشرکان

  • نام محصول: گفتگوهای پیامبر اکرم(ص) و ایمه اطهار(ع) با یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و مشرکان
  • نویسنده: دکتر جواد محمودی
  • ابعاد / قطع: وزیری
  • مشخصات ظاهری:  ۱۶۸ صفحه
  • انتشارات: نیوشَه
  • جلد: شومیز
  • نوبت چاپ: اول
  • سال چاپ: ۱۳۹۲

40,000 تومان

مقدمه کتاب گفتگو های پیامبر اکرم و ائمه اطهار با یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و مشرکان

بدون تردید، شناخت ادیان آسمانى و اعتقاداتِ پیروان آن­ها، عامل مهمی در آشنایی با شکل‏گیرى تمدّن بشرى و در زمره­ عناصر اصلى تحولات فکرى و اجتماعى بشر به شمار می­ رود. نیاز مشترک همه­ انسان‏ها به سعادت دنیوى و اُخروى و نیز ضرورت­هاى زیست مشترک آن­ها در جهان و اهمیت برقرارى صلح و دوستى، ایجاب مى‏ کند که همه­ انسان‏ها به ویژه، پیروان ادیان توحیدى و غیرِ آن از محتواى مبانى فکرى-عقیدتى یکدیگر، آگاه باشند تا با تکیه بر مبانى مشترک اعتقادى، فکرى و مذهبى بتوانند صلح جهانى را ایجاد کنند، حفظ نمایند و توسعه ببخشند.  این ضرورت، ما را بر آن مى‏دارد که قائل به اهمیت گفتگو تمدن‏ها باشیم؛ اندیشه‏اى که به ابتکار سید محمّد خاتمى، رییس جمهوری وقت ایران، مورد تأیید رسمی کشورهاى جهان در سازمان ملل متحد، قرار گرفت و یک حرکت فکرى را در جهان به وجود آورد. از آن جا که گفتگو میان ادیان از عناصر اصلى گفتگو تمدّن‏هاست و از طرفى، شناخت سیره و روش زندگى رهبران فکرى – اعتقادى پیروان مکاتب توحیدى و غیر آن، در اصلاح برخى افراط و تفریط‏ها در حوزه­ داخلى و جهانیِ تصمیم‏گیری­ هاى سران کشورها تا حدى مؤثر است، در راستاى تقویت نقاط مشترک میان اعتقادات فکرى و اعتقادى میان اسلام (در حوزه­ تشیع) با پیروان اهل کتاب و نیز مقابله با برخى انتقادات فکرى وارده بر ادیان یاد شده و نوعی مطالعه دوباره­ تاریخ پیشوایان دینى، کوشیدم توصیفی از فضای گفتگو های اهل بیت: با اهل کتاب و غیر آن­ها را به مشتاقان، حسب محتوای برخی از متون شیعی، عرضه کنم که با وجود همه­ کاستی­های احتمالى آن، در نوع خود، کار جامعى است. در این جا لازم است که به شرح زیر، توضیحاتى را ارائه دهم:

۱ ـ  چارچوب اصلى این نوشتار، صرفاً شامل گفتگو هاى فرامذهبى یعنى مباحثات به عمل آمده میان پیشوایان دینى شیعه با پیروان ادیان توحیدى (یهود، مسیحیت و زرتشتى) و نیز پیروان مکاتب الحادى و التقاطى مانند مشرکان، دَهرى مسلکان، صابئین، زندیق‏ها (منکران خداوند)، وَثَنى‏ها (معتقدان به وجود دو خداى نور و ظلمت) است، بنابراین، گفتگو هاى میان پیشوایان دینى شیعه با متکلمان مسلمان و یا مباحثات به عمل آمده از سوى فقیهان و متکلمان مسلمان با پیروان ادیان و مکاتب توحیدى و غیرتوحیدى، موضوع این نوشتار نمى‏باشد.
۲ ـ در تقسیم‏بندى پیروان اهل کتاب و نیز مکاتب الحادى، به منابع اصیل شیعه، رجوع شده است، براى مثال، مفسران شیعه در تفسیر آیه­ «اِنَّ الَذینَ آمَنوا وَ الَذینَ هادوُا وَ الصّابِئینَ وَ النِّصارى وَ المَجوس وَ الّذینَ اَشرَکوا، اِنَّ اللّهَ یَفصِلُ بَینَهُم یَومَ القِیمَهِ اِنَّ اللّهَ عَلى کُلِّ شَى‏ءٍ شَهید» فرموده‏ اند:
«… الَّذین آمَنوا – به قرنیه­ مقابله، کسانى است که به محمّدبن‏عبداللّه و کتاب قرآن، ایمان آورده‏اند و مُراد از (الذینَ هادوُا) گروندگان به موسى:و پیامبران پیش از موسى هستند… (صابئین)، پرستندگان ستاره‏ها نیست، بلکه معتقدان به کیشى است که حدّ واسط میان یهودیت و مجوسیت است وکتابى منتسب به یحیى‏بن زکریا دارند. (نصارى) یعنى گروندگان به عیسى‏بن‏مریم: و پیامبران قبل از وى است. مجوس، قوم معروفى است که به زرتشت، گرویده کتاب مقدسشان (اَوستا) است، در ایران، چین، هند و … آتشکده‏ها داشتند و وجود همه­ عالم را منتسب به اهورا­مزدا دانسته‏اند و (امَّا اَلَّذینَ اَشرَکوا) مراد از مشرکان، همان وَثَنى‏ها هستند که بُت مى‏پرستیدند و اصول مذهب آن­ها سه‏تاست، یکى مذهب وَثَنى صابئیه، یکى وثنیت بودایى و یکى وثنیت برهمائى». درباره­ پیروان صابئیه، دو نظر وجود دارد: یکى پیروان مذهبى است که از فروعات ادیان توحیدى بوده و قائل به پرستش خداست، نظر دیگرى آن­ها را جمعى مى‏داند که نه مجوسى‏اند، نه یهودى، نه نصرانى و نه مسلمان، بلکه ستارگان را مى‏پرستند. علاوه بر آن، شیخ صدوق به استناد روایتى از امام صادق۷، وجه تسمیه­ صابئین را قائل شدن آن­ها به بُطلان نبوت و شریعت‏هاى آسمانى مى‏داند؛ کسانى که یگانگى خدا، نبوت پیغمبران و جانشینى آن­ها را انکار کردند و بنابراین هیچ دین، کتاب و پیامبرى ندارند. با توجه به محتواى عقاید صابئین در این نوشتار – که با پسوندِ «صابّى» از آنان یاد مى‏شود- باید آن­ها را در زمره­ گروه دوم دانسته و مکتب آن­ها را غیر توحیدى به شمار آورد. درباره­­ مکتب دهرّیه نیز باید گفت که به طور خلاصه، پیروان آن، نقش خداوند را در ایجاد و اداره جهان آفرینش و نیز معاد، انکار مى‏کنند و به هیچ خدا و کتاب و بهشت و جهنمى، اعتقاد ندارند که در زمان حاضر مى‏توان از آن­ها به طبیعت­گراها و معتقدان به محوریت و اصالت علوم تجربى و منکرانِ ماوراءالطّبیعه، نام برد. مفاهیمى از قبیل صائِبى، وَثَنى، دَهرى و مشرک، خود به خود، شامل مفهوم زندیق نیز مى‏شوند، لیکن چون در برخى روایات و گفتگو ها، از طرف بحث امام معصوم به عنوان زندیق، نام بُرده شده، عنوان مستقلى براى او در نظر گرفته‏ایم و در مجموع، همه­  آن­ها جزو پیروان مکاتب الحادى، محسوب مى‏شوند. در معرفى هویت برخى پیروان مکاتب توحیدى از القابى استفاده شده که توضیح مختصر آن­ها لازم است؛ براى مثال، رأس‏الجالوت و یا حِبر (و جمع آن اَحبار) از القاب مذهبى سرانِ دین یهود است و جاثَلیق، قِسّیس و راهب از عناوین مذهبى پیشوایان کیش نصارى (مسیحیت) مى‏باشد و در نهایت، هِرْبِذ بزرگ، عنوان مذهبىِ پیشواى دین زرتشتى است.
۳ ـ  بسیارى از روایات رسیده از جهت موضوعى، قابل استفاده در هریک از فصول پنجگانه بوده‏اند، لیکن سعى بر آن شده که بیشترین تأکید آن روایات را یافته و آن را در موضوع مربوطه به کار گرفت. براى مثال، تصریح به جانشینیِ امیرالمؤمنین على۷و فرزندان او:موضوع بسیارى از روایات به کار گرفته شده، است. لیکن به تناسب موضوع مهم­تر، آن­ها را در فصول پنجگانه، آورده­ایم. بیش­ترِ قریب به اتفاق روایات استنادى، به نقل از کتاب‏ها و منابع روایىِ درجه­ یک شیعه و یا مورد تأیید فقهاى مشهور شیعى مى‏باشند. با این حال، بیان این نکته، لازم است که گردآورنده، با لحاظ اندیشه­های انتقادی ناظر به برخی از متون شیعی و به چالش کشاندن دلالت، سند و مبانی رجالی احادیث مربوطه، برخی از روایت مرتبط با بحث خلافت ظاهری خلفای راشدین و تمایز آن­ از نظریه­ «نصب خاص» امامت امیرمومنان۷علم امام یا عصمت وی را مصون از اندیشه­های غُلّات و مُفوِّضه نمی­داند و قائل به احتیاط در استنباط از آن­هاست؛ امری که وحدت جامعه­ اسلامی، منوط به آن می­باشد.
۴ ـ موضوع اصلى مباحثات میان اهل بیت:، اهل کتاب و پیروان مکاتب الحادى در باره­ محتواى کتاب­هاى آسمانى پیش از اسلام و نیز اثبات وجود خدا، عدل، نبوت، امامت و معاد است. در برخى موارد نیز، پرسش­هایی رازآلود و صوفیانه و نیز مسائل مربوط به جهان آفرینش، مطرح شده است. به نظر می­رسد برخی پاسخ­ها مانند «بیرون آمدن آفتاب از میان شاخ شیطان» را باید از متشابهات دانسته و برخی نوشته­های معاصر را راهگشای فهم آن­ها دانست. به طور کلی، گردآورنده، هیچ دخل و تصرفی محتوایی در مطالب پیش رو نداشته و صرفاً به طور توصیفی، روایتی از متون شیعی در این باره به دست داده است.
۵ ـ  از آن جا که به تصریح تاریخ، یهودیان خیبر در مدینه پس از جنگ خیبر به نواحى اطراف شام، کوچ کردند، با توجه به قرائن دیگر از جمله، نوع سؤالات مطروحه و … در مواردى که سؤال کننده، اهل شام بوده، او را در زمره­ یهودیان دانسته­ایم مگر آن که از کسانى باشد که مستقیماً از طرف پادشاه روم و یا از سوى معاویه به نیابت از پادشاه روم به نزد معصوم:آمده و سؤالاتى پرسیده باشد که در این صورت با عنوان «فرستاده­ پادشاه روم» (نصارى) از او یاد کرده‏ایم.
در پایان، امیدوارم که این مجموعه- که حاصل فراغت­های دوره­ خدمت سربازیِ گردآورنده در دانشگاه دریایی امام خمینی در نوشهر است- ضمن آن که به طور غیرمستقیم، نوعى تبلیغ دین اسلام و حقانیتِ مذهب امامیه باشد، خوانندگان را در شناخت بیشتر سیره­ عملىِ اهل بیت:در برخورد با اندیشه‏هاى معارض و متنوع از سوى پیروان مذاهب آسمانى و الحادى دیگر، یارى کند و ریشه‏هاى تعقل و استدلال و نیز اعتقاد به دانش بی­کرانِ خاندان پیامبر را در دل­هایمان، استوار سازد. از همه­ اندیشمندان به ویژه، علماى مذهبى، استدعا دارم تا نقد و نظر خود درباره­ برجستگی­ها و کاستی­های این مجموعه و یا محتوا، سند یا دلالت روایات مندرج در آن را به این‌جانب، یادآورى فرمایند.

دکتر جواد محمودى
استادیار دانشگاه شهرکرد

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “گفتگوهای پیامبر اکرم و ائمه اطهار با یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و مشرکان”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *